محمد مالجو کیست؟ | سرنوشت نامعلوم پژوهشگر اقتصاد سیاسی بعد از احضار

رویداد ۲۴| محمد مالجو اقتصاددان و پژوهشگر اقتصاد سیاسی است که در روز‌های اخیر خبری درباره احضار او به نهاد‌های امنیتی منتشر شد. بر اساس گزارش‌های منتشر شده بعد از احضار اطلاعاتی از این پژوهشگر در دست نیست.

بیشتر بخوانید: ابهام در بازداشت پرویز صداقت؛ خانواده: هیچ اتهامی اعلام نشده است

محمد مالجو متولد سال ۱۳۵۱ در تهران است. او در دانشکدهٔ اقتصاد دانشگاه تهران به تحصیل در رشتهٔ اقتصاد پرداخت و در سال ۱۳۸۳ با مدرک دکترا از این دانشگاه فارغ‌التحصیل شد. از سال ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۸ در دانشکدهٔ اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد تدریس می‌کرد. از سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۸ محقق پژوهشکدهٔ امور اقتصادی در تهران بود. مالجو در سال ۱۳۸۹ پژوهشگر میهمان در پژوهشکده بین‌المللی تاریخ اجتماعی در آمستردام هلند بود. پس از مدتی به ایران بازگشت و به تدریس در دانشگاه‌ها و مؤسسات آزاد مانند مؤسسهٔ پرسش پرداخت

در سال ۱۳۹۲ پژوهشگر میهمان در مدرسهٔ مطالعات شرقی و آفریقایی در لندن بود. در سال ۱۴۰۰ نیز از نو محقق میهمان در پژوهشکده بین‌المللی تاریخ اجتماعی در آمستردام بود. او همچنین پژوهش‌های خود را در حوزهٔ تاریخ اندیشهٔ اقتصادی، اقتصاد سیاسی و تاریخ اقتصادی و اجتماعی ایران در دورهٔ پیش و پس از انقلاب اسلامی ایران ادامه داد.

دیدگاه‌های مالجو

مالجو در حوزه تاریخ اقتصادی ایران پژوهش‌های زیادی انجام داده و از اساس رویکردی انتقادی نسبت به مسائل دارد. او در گفت و گوهایش بار‌ها از شکاف بین حاکمیت و ملت انتقاد کرده و درباره آن هشدار داده است. او در سال‌های اخیر نیز دربارهٔ تاریخ اجتماعی مستمندان در ایران طی ادوار قبل از انقلاب تحقیق کرده است. از او کتاب‌ها و مقالات متعددی منتشر شده است. ادبسه راست، تکوین طبقه کارگر در انگلستان، تاراج نهان و خیز خام بخشی از آثار منتشر شده از وی است.

نولیبرالیسم ایرانی به روایت مالجو

در خرداد ۱۴۰۲ مالجو در سمینار «نولیبرالیسم ایرانی: نقد اقتصاد سیاسی ایران» در دانشگاه شیراز سخنرانی داشت که بازتاب زیادی پیدا کرد. او در این سخنرانی چهار سطح معنایی از مفهوم نولیبرالیسم را از هم متمایز کرد: ایدئولوژی نولیبرال، سیاست‌های نولیبرال، رژیم انباشت نولیبرال و وضعیت نولیبرال.

مالجو در این سخنرانی ایدئولوژی نولیبرال را در ایران امروز به خصوص در دانشگاه‌ها و خصوصاً دانشکده‌های اقتصاد که دژ‌های اصلی گسترش و اشاعه ایدئولوژی نئولیبرالیسم هستند بسیار قوی و پررنگ توصیف کرد.

او در بخش دیگری از این سخنرانی می‌گوید که «اگر اقتصاد ایران را در بستر بین‌المللی نگاه کنیم جزئی از رژیم انباشت نولیبرال در سطح جهانی است». او همچنین در این سخنرانی به بیان اعتقاد خود پرداخت که در ایران در سپهر بازتولید اجتماعی با وضعیت نولیبرال مواجه است، اما در سپهر تولید اقتصادی هیچ نشانهٔ پررنگی از شیوع وضعیت نولیبرال دیده نمی‌شود.

به گفته مالجو اگر در آمریکا بعد از سال ۱۹۹۰ علت اصلی رشد بخش نامولد و مالی، سیاست‌های نئولیبرالی همچون چاره‌ای برای معضل انباشت بیش از حد سرمایه بوده، در ایران علت اصلی رشد این بخش اسلام سیاسی بوده و بدین شکل نئولیبرالیسم در غرب و اسلام سیاسی در ایران عامل اصلی رشد بخش‌های نامولد در اقتصاد بوده‌اند. به اعتقاد او اسلام سیاسی با اسلام متفاوت است.

به اعتقاد او خصوصاً از اوایل دههٔ ۱۳۹۰ ایدئولوژی اسلام سیاسی اصلی‌ترین عامل ضعف تولید در اقتصاد ایران بوده است. از نظر مالجو، اسلام سیاسی با اسلام اجتماعی فرق دارد. اسلام سیاسی تجلی تکیهٔ حاکمان مسلمان بر مسند قدرت سیاسی و تحمیل خواسته‌های‌شان از بالا به پایین با تکیه بر زور انحصاری حکومتی در شرایطی است که بخش‌های هر چه وسیع‌تری از جمعیت بر اثر تغییر ارزش‌ها و نگرش‌ها طی دهه‌های اخیر در برابر حاکمیت اسلامی مقاومت می‌کنند.

مالجو و انتقاد از هزینه‌های بالای امنیتی در کشور

مالجو در مناظره‌ای با مسعود نیلی بیان کرد که هزینه‌های امنیتی کشور بسیار بالا و در در حد ۴۰–۳۰ درصد از بودجه است که فعالیت مولد نیست و در نتیجه تحمیل ناکارآمدی اسلام سیاسی

مالجو همچنین در همین مناظره به هزینه‌های اضافی در نهاد‌ها برای امنیت و فرهنگ اشاره می‌کند. او «اینکه در بیمارستان‌ها نیروی امنیتی و پلیس حضور دارند را هزینه سربار ایدئولوژی اسلام سیاسی می‌داند که منفی است یا اینکه معتقد است در مدارس هزینه زیادی برای این مسئله انجام می‌شود. او هزینه‌ها برای انرژی هسته‌ای را در همین چارچوب تحمیل هزینه‌های ایدئولوژی اسلام سیاسی می‌داند».

او در بخش دیگری از این مناظره از جمله سیاست‌های اقتصادی که مانع رشد در کشور شده‌اند را اسلام سیاسی معرفی کرده و می‌گوید: «مخالف هستم با آن دسته از دوستان طرفدار اقتصاد بازار آزاد که مسئول این آرایش قوا و این رشد اقتصادی پایین را تصریحاً یا تلویحاً رسوبات اندیشه‌های چپ در اقتصاد ایران از دهه ۶۰ تا امروز می‌دانند، به همین قیاس موافق نیستم با بسیاری از همفکران خودم در گرایش‌های چپ که مسئول اصلی رشد اقتصادی ناکافی در ایران را آن چیزی می‌دانند که نئولیبرالیسم می‌نامند».